سرطان کودکان؛ آگاهی، تشخیص بهموقع و اهمیت حمایت
سپتامبر طلایی؛ فرصتی برای آگاهی و همراهی با کودکان مبتلا به سرطان
سپتامبر، ماه آگاهی از سرطان کودکان است؛ ماهی که در سراسر جهان فرصتی برای افزایش آگاهی درباره سرطان در کودکان و نوجوانان، توجه به چالشهای مسیر درمان و حمایت از کودکان مبتلا، خانوادهها و بازماندگان این بیماری فراهم میکند. رنگ طلایی و «روبان طلایی» نیز بهعنوان نماد جهانی آگاهی از سرطان کودکان شناخته میشود.
سرطان کودکان اگرچه در مقایسه با سرطانهای بزرگسالان کمتر شایع است، اما یکی از مسائل مهم سلامت کودکان در جهان به شمار میرود. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، هر سال حدود ۴۰۰ هزار کودک و نوجوان ۰ تا ۱۹ ساله در جهان به سرطان مبتلا میشوند. از شایعترین سرطانهای دوران کودکی میتوان به لوسمیها، تومورهای مغزی و برخی تومورهای جامد مانند نوروبلاستوما و تومور ویلمز اشاره کرد.
سرطان کودکان؛ بیماریای که همیشه قابل پیشگیری نیست
برخلاف بسیاری از سرطانهای بزرگسالان، بیشتر سرطانهای دوران کودکی علت مشخص و قابل پیشگیری ندارند و عوامل سبک زندگی در ایجاد بسیاری از آنها نقش شناختهشدهای ندارند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که سرطان کودکان بهطور کلی از طریق برنامههای غربالگری عمومی قابل شناسایی یا پیشگیری نیست.
درصد محدودی از سرطانهای کودکان با زمینههای ژنتیکی ارثی ارتباط دارند. بر اساس اطلاعات مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI)، حدود ۸ تا ۱۰ درصد از سرطانهای کودکان در مجموع با یک تغییر ژنتیکی ارثی مرتبط هستند. بنابراین، ابتلای یک کودک به سرطان در اغلب موارد به معنای ارثی بودن بیماری یا تقصیر والدین نیست.
آگاهی؛ نخستین گام در تشخیص بهموقع
اگرچه بسیاری از علائم سرطان کودکان میتوانند با بیماریهای شایع دوران کودکی مشترک باشند، شناخت علائم هشداردهنده و مراجعه بهموقع میتواند نقش مهمی در تشخیص صحیح داشته باشد.
برخی از علائمی که نیازمند توجه و ارزیابی پزشکی هستند عبارتاند از:
- تب مداوم یا بدون علت مشخص
- سردردهای شدید و مداوم، بهویژه در صورت همراهی با علائم دیگر
- درد مداوم استخوان یا مفاصل
- کاهش وزن بیدلیل
- وجود توده یا تورم غیرطبیعی
- خستگی یا رنگپریدگی غیرمعمول
- کبودی یا خونریزی غیرعادی
- تغییرات غیرطبیعی در بینایی یا سایر علائم پایدار
البته وجود هر یک از این علائم بهتنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست و بسیاری از آنها میتوانند در بیماریهای شایع دیگری نیز دیده شوند. تشخیص سرطان تنها با ارزیابی پزشک و انجام بررسیهای لازم امکانپذیر است.
سازمان جهانی بهداشت، تشخیص زودهنگام سرطان کودکان را متکی بر سه مؤلفه اصلی میداند: آگاهی خانوادهها و کارکنان مراقبتهای اولیه از علائم، ارزیابی بالینی دقیق و بهموقع و دسترسی سریع به درمان مناسب.
تشخیص و درمان؛ فرصتی برای زندگی
تشخیص سرطان در کودکی به معنای پایان زندگی یا از دست رفتن آینده نیست. بسیاری از سرطانهای کودکان در صورت تشخیص صحیح و دسترسی به درمان مناسب، قابل درمان هستند.
بر اساس گزارش WHO، در کشورهایی که خدمات جامع تشخیص و درمان سرطان کودکان بهطور مناسب در دسترس است، بیش از ۸۰ درصد کودکان مبتلا به سرطان درمان میشوند؛ در حالی که در بسیاری از کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط، میزان درمان کمتر از ۳۰ درصد است. این تفاوت نشان میدهد که یکی از مهمترین چالشهای سرطان کودکان، تنها خود بیماری نیست؛ بلکه دسترسی عادلانه به تشخیص، دارو، درمان و مراقبت حمایتی نیز اهمیت اساسی دارد.
روش درمان نیز با توجه به نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط هر کودک متفاوت است و میتواند شامل شیمیدرمانی، جراحی و پرتودرمانی یا ترکیبی از این روشها باشد. علاوه بر درمان اختصاصی سرطان، توجه به تغذیه، رشد جسمی و شناختی، سلامت روان و نیازهای اجتماعی کودک نیز بخشی از مراقبت جامع محسوب میشود.
حمایت؛ بخشی از مسیر درمان
سرطان کودکان تنها زندگی کودک را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ خانواده نیز در طول مسیر تشخیص و درمان با فشارهای عاطفی، اجتماعی و گاهی اقتصادی روبهرو میشود.
هزینه دارو و درمان، رفتوآمدهای مکرر، دوری از محل زندگی، وقفه در تحصیل کودک و فشار روانی ناشی از بیماری میتواند بار سنگینی بر خانواده تحمیل کند.
به همین دلیل، حمایت از کودک مبتلا به سرطان نباید تنها به درمان پزشکی محدود شود. حمایت روانی و اجتماعی، دسترسی به دارو و خدمات ضروری، کمک به حفظ ارتباط کودک با زندگی روزمره و همراهی با خانواده، بخش مهمی از یک رویکرد جامع به مراقبت از کودک مبتلا به سرطان است.
سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که دسترسی به داروهای ضروری، خدمات تشخیصی، درمان مؤثر و مراقبتهای روانی ـ اجتماعی در سراسر جهان یکسان نیست و بهبود این دسترسیها میتواند به افزایش بقا و کاهش رنج کودکان مبتلا به سرطان کمک کند.
پایان درمان، پایان مسیر نیست
پایان دوره درمان، نقطهای مهم و امیدبخش در زندگی کودک است؛ اما مراقبت ممکن است پس از پایان درمان نیز ادامه داشته باشد.
برخی بازماندگان سرطان کودکان ممکن است به دلیل بیماری یا درمانهای دریافتشده، سالها بعد نیازمند پیگیریهای پزشکی باشند. مؤسسه ملی سرطان آمریکا تأکید میکند که برخی عوارض دیررس میتوانند ماهها یا سالها پس از پایان درمان ظاهر شوند و به همین دلیل، مراقبت و پیگیری بلندمدت اهمیت دارد.
بنابراین، هدف از درمان تنها عبور از بیماری نیست؛ بلکه فراهم کردن شرایطی است که کودک بتواند پس از درمان، زندگی سالمتر و باکیفیتتری را ادامه دهد.
نقش جامعه در مسیر درمان
سرطان کودکان مسئلهای نیست که خانوادهها بهتنهایی با آن روبهرو شوند. پزشکان و کادر درمان نقش اصلی را در تشخیص و درمان بر عهده دارند، اما جامعه نیز میتواند با حمایت از کودکان و خانوادهها، بخشی از دشواریهای این مسیر را کاهش دهد.
مؤسسات مردمنهاد، خیرین، داوطلبان و حامیان اجتماعی میتوانند با حمایت از تأمین هزینههای درمان، دارو و نیازهای حمایتی، ارائه خدمات روانی و اجتماعی و افزایش آگاهی عمومی، در کنار نظام سلامت قرار گیرند.
در واقع، حمایت اجتماعی جایگزین درمان پزشکی نیست؛ بلکه میتواند به ایجاد شرایطی کمک کند که کودک و خانواده بتوانند مسیر درمان را با دغدغه و فشار کمتری طی کنند.
سپتامبر طلایی؛ از آگاهی تا همراهی
«سپتامبر طلایی» تنها یک نماد یا یک مناسبت تقویمی نیست. این ماه فرصتی است برای اینکه درباره سرطان کودکان بیشتر بدانیم، باورهای نادرست را اصلاح کنیم، اهمیت تشخیص و درمان بهموقع را بشناسیم و نسبت به نابرابری در دسترسی به خدمات درمانی حساستر باشیم.
در سال ۲۰۲۶، سازمان بینالمللی سرطان پژوهی (IARC) نیز بر وجود نابرابریهای جدی در تشخیص، ثبت موارد، دسترسی به خدمات و نتایج درمان سرطان کودکان در نقاط مختلف جهان تأکید کرده است. بر اساس برآوردهای IARC، بیش از ۲۷۵ هزار کودک و نوجوان ۰ تا ۱۹ ساله در سال ۲۰۲۴ در جهان به سرطان مبتلا شدهاند و بیش از ۱۰۰ هزار مورد مرگ ناشی از سرطان کودکان ثبت شده است؛ این سازمان همزمان هشدار میدهد که به دلیل دشواری تشخیص و کمبود داده در برخی کشورها، بار واقعی بیماری ممکن است بیشتر از این ارقام باشد.
آگاهی، نخستین قدم است؛
تشخیص بهموقع، فرصت درمان را بیشتر میکند؛
و حمایت، مسیر درمان را برای کودک و خانواده هموارتر میسازد.
انجمن حمایت از کودکان مبتلا به سرطان استان آذربایجان شرقی (تسکین) در کنار کودکان مبتلا به سرطان و خانوادههای آنان تلاش میکند بخشی از این مسیر را با حمایتهای درمانی، اجتماعی و روانی همراهی کند.
در سپتامبر طلایی، بیایید بیشتر بدانیم، آگاهانهتر همراه شویم و برای آیندهای روشنتر برای کودکان مبتلا به سرطان، سهم خود را ایفا کنیم.
سرطان، تسکین میخواهد.
منابع علمی
- World Health Organization (WHO). Childhood Cancer. Updated 10 March 2026.
- International Agency for Research on Cancer (IARC). Childhood Cancer Awareness Month 2026. 1 September 2026.
- International Agency for Research on Cancer (IARC). Childhood Cancer – Global cancer burden and statistics.
- National Cancer Institute (NCI). Cancer in Children and Adolescents – Fact Sheet. Updated April 24, 2025.
- National Cancer Institute (NCI). Childhood Cancers – Survivorship and causes.
- Childhood Cancer International (CCI). Gold September – Childhood Cancer Awareness Month.
